คำถามธรรมดาที่ต้องใช้เวลาเกือบชั่วชีวิตในการหาคำตอบ แต่บางคนก็ใช้เวลาเพียงไม่ถึงกึ่งก้าวของก้าวแรกในการคิดหาคำตอบ หรือบางคนอาจตอบคำถามนี้ไม่ได้เลยจนชั่วชีวิต

มันขึ้นอยู่กับ ‘สิ่งที่อยู่ลึกๆ ในใจ’

สิ่งหนึ่งสิ่งนั้นมีอยู่ในใจของทุกคน แต่อยู่ตื้นลึกไม่เท่ากัน วิธีการจะค้นลงไปในจิตใจของตัวเราได้นั้นคือ เราต้องสนทนากับตัวเอง

สิ่งที่เป็นอุปสรรคร้ายแรงที่สุดคือ อุปกรณ์ที่ให้ความบันเทิงทั้งหลาย มันทำให้เราไม่มีโอกาสได้สนทนากับตัวเอง เราเพียงใช้ตาดู หูฟัง และประสาทสัมผัส แต่ไม่ทำให้สมองได้คิดถึงเรื่องราวของตัวเองหรือสอบถามตัวเองถึงความต้องการของตัวเราจริงๆ สิ่งนี้ทำให้เราใช้เวลาทั้งไปอย่างรวดเร็วด้วยความสบายและผ่อนคลาย ประโยชน์ของมันมีเพียงเท่านั้น

การสนทนากับตัวเองต้องการความสงบนิ่งของจิตใจ และถามถึงความสนใจหรือความโหยหาอะไรบางสิ่งที่อยู่ข้างนอกนั่น มีอะไรที่เราต้องการบ้าง และอยากอยู่กับมันไปตลอดชีวิต หรืออาจเป็นบุคคลที่เราต้องการให้เขามีความสุขที่สุด เราจะทำให้เขามีความสุขได้อย่างไร ฯลฯ ความคิดพวกนี้อาจจะนำเราไปหาคำตอบได้

การหาคำตอบโดยการสนทนากับตัวเองนั้นเป็นวิธีหนึ่งที่จะหาคำตอบอย่างง่ายที่สุด เพราะืคือการอยู่กับตัวเองและไต่ถามตัวเองจนได้คำตอบ

บางคนก็ได้คำตอบจากการเห็นบางสิ่ง ประทับใจอะไรบางอย่าง ฝังใจกับเรื่องราวบางตอนของชีวิตตัวเอง จึงตัดสินใจออกเดินทางเพื่อสิ่งนั้นได้ทันที ถือว่าคนผู้นั้นโชคดี ไม่ต้องควานหาคำตอบเหมือนกับที่นักเดินทางทั่วๆ ไปประสบกันอยู่

คำถามที่ว่า ‘ทำไมเราจึงออกเดินทาง?’ คำตอบมันอาจจะออกมาในรูปของ ‘จุดหมาย’ อันหลากหลายมากมาย เช่น อยากไปยังยอดภูผาที่สูงที่สุดในโลก อยากไปอยู่ในทุ่งหญ้าอันอุดมสมบูรณ์เขียวขจี อยากเข้าไปสำรวจถ้ำซึ่งยังไม่ถูกค้นพบ ฯลฯ

แต่คำตอบของบางคนอาจจะไม่ใช่จุดหมายที่ยิ่งใหญ่กลับเป็นเพียง ‘สิ่งเล็กๆ’ ที่สามารถเก็บเกี่ยวได้บริเวณข้างทาง เช่น อยากสูดอากาศอันแจ่มใสบริสุทธิ์ อยากพบปะเพื่อนร่วมทางที่หลากหลาย อยากเดินตามรอยเท้าของผู้ยิ่งใหญ่ที่เดินนำหน้าไป ฯลฯ

การที่นักเดินทางซึ่งย่ำเท้าเดินอยู่ทุกวี่วัน กลับตอบตัวเองไม่ได้ว่าเดินไปทำไมกัน ก็เหมือนการเดินทางที่วกวนไร้จุดหมาย และจะหาประโยชน์อันใดได้จากการเดินทางแบบเรื่อยเปื่อยเช่นนี้

นักเดินทางพวกนี้ถ้าไม่เกิดสำนึกใน ‘ชีวิตที่กำเนิดมา’ หรือว่าได้คุยกับตัวเองจนเข้าใจความต้องการแล้ว คงไม่ต่างกับศพที่กำลังเดินไปเรื่อยๆ อย่างไม่รู้จักเหน็ดเหนื่อย ไม่รับรู้ถึงความทุกข์ยาก ไม่รับรู้ถึงความสุขที่แท้ เพราะไม่เคยมีความฝันเลยจนวันที่นอนหลับแล้วไม่ฟื้นขึ้นอีก ต่อให้มีความฝันในยามนั้นก็ไม่มีประโยชน์อันใดอีกต่อไปแล้ว

การเริ่มต้นของชีวิต มวลอากาศแรกที่ได้สูดเข้าสู่โพรงจมูกผ่านหลอดลมจนถึงปอดอันน้อยๆอันนั้น จนได้เปล่งเสียงร้องจ้าออกมา

ชีวิตเริ่มต้นด้วยเส้นทางของวัยเยาว์ วัยเรียนรู้สิ่งที่เป็นพื้นฐานของชีวิต เพื่อจะดำรงชีวิตอยู่ได้ด้วยตนเอง เป็นเส้นทางที่มีคนคอยชี้แนะชี้นำให้ทำตามครรลองที่คนในวัยเยาว์พึงปฏิบัติ จะชั่วหรือดีมีให้เลือกก็แล้วแต่ประสบการณ์ชีวิตใครจะพานพบมา

ต่อจากนั้นก็เป็นทางที่พ้นวัยฝึกฝนทดลอง เป็นทางที่ต้องออกไปสู่สนามชีวิตจริง ล้มลงไปก็เจ็บจริง เจ็บแล้วต้องจำ จำจนเข้าใจ ว่าอะไรๆ ไม่ได้ง่ายอย่างที่เคยเป็นมาอีกแล้ว แต่ผู้ที่ผ่านทางนี้มาก่อนมักพร่ำบอกอยู่เสมอว่า มันก็ไม่ยากเกิน ถ้าตั้งใจเดินอย่างไม่ย่อท้อ

ถึงขณะนี้เท่าที่เดินมาไม่ว่าจะอยู่ในวัยเยาว์หรือพ้นวัยเยาว์ไปแล้ว เมื่อหันหลังกลับไปตามเส้นทางที่เดินมา มันคงจะเลี้ยวลดคดเคี้ยวจนไม่เห็นจุดเริ่มต้น มองไปทางข้างหน้าก็เป็นยิ่งกว่าเขาวงกตไม่เห็นจุดหมาย มีทางให้เลือกเดินมากมาย ไม่มีทางไหนที่ถูกหรือผิด ต่างกันตรงที่จะมีอุปสรรคขวางอยู่มากหรือน้อยกว่ากัน

มีคนบอกว่าทุกทางพาไปถึง ‘จุดหมาย’ ทั้งสิ้น ไม่มีทางใดเป็น ‘จุดจบ’ นอกจากเราจะทำให้มันเป็นจุดจบเสียเอง จุดจบอยู่ที่ตัวเรากำหนด

จุดจบของบางคนอาจอยู่ตรงนี้ตรงที่ยืนอยู่นี้ ตรงหน้าเขาวงกตแห่งนี้ เพราะไม่ตัดสินในเลือกสักทาง กลายเป็นทางตันสำหรับบุคคลผู้นั้น เพราะย่อท้อเกินกว่าจะเข้าไปเผชิญภัยในเขาวงกต หากทิ้งชีวิตไปตรงที่อุปสรรคขวางอยู่นี้ก็ถือว่าเป็นจุดจบได้

หากได้หยุดและแหงนหน้าขึ้นมองท้องฟ้า มันจะบอกอะไรนอกจากวันคืนที่ผ่านเลยไป ความมืดและความสว่างที่ผ่านไปแต่ละวันคืน จะพาให้ท้อใจก่อนถึงเวลาอันควร ควรมีสติตั้งมั่นและเชื่อมั่นในความสามารถของตัวเอง ว่าวันและวัยที่ผ่านเราไปนั้นมิได้ทลายความตั้งใจดีๆ ของเราไปได้

การก้มลงไปสัมผัสพื้นและมองมันอย่างเพ่งพินิจทำให้เห็นและเข้าใจความเป็นไปของผู้ผ่านมาก่อนหน้า จากรอยเท้า รอยเลือดที่หยดเป็นทาง ความแข็งกร้านของแผ่นดินหรืออ่อนนุ่มของผืนหญ้า มันกำลังบอกอะไรบางอย่าง จากนี้จะต้องก้าวเดินออกไปในทางที่เลือก ก้าวออกไปอย่างมั่นใจและมั่นคง

เป็นสัญญาณว่าการเดินทางที่แท้จริงเพิ่งจะเริ่มต้นขึ้นเท่านั้น

สั้นๆ ง่ายๆ

หากว่ามันมีจุดอยู่สองจุดตั้งอยู่ห่างกัน จุดหนึ่งมันถูกเรียกว่า ‘จุดหมาย’ และอีกจุดหนึ่งถูกเรียกว่า ‘จุดเริ่มต้น’ ระหว่างสองจุดนั้นมันก็คือ ‘การเดินทาง’ การเดินทางที่ผมจะเอ่ยถึงมีความหมายเพียงเท่านี้จริงๆ

แต่มันขึ้นอยู่กับว่า เราแทน ‘จุดหมาย’ นั้นด้วยสถานที่ใด เป็นสถานที่ซึ่งมีอยู่จริง จุดหมายของการเดินทางเหล่านี้เป็น ‘การเดินทางภายนอก’ คือเราพาตัวออกไปสัมผัสกับสถานที่ที่เราจะไปถึงมันได้ ไปเหยียบย่ำมันได้ ไม่ว่าจะด้วยเดินเท้าไป นั่งรถ ลงเรือ ขึ้นเครื่องบินไป เพื่อให้ถึงจุดหมายได้สมความตั้งใจ

หากเราแทนจุดหมายด้วยสิ่งที่เป็นนามธรรม ไม่ว่าจะเป็นชื่อเสียง เกียรติยศ ความสำเร็จ ความร่ำรวย ความเจริญก้าวหน้า ความสนุกรื่นเริง ความอบอุ่น ความดี ความสงบ ความสุข ฯลฯ ซึ่งล้วนแล้วแต่เป็นนามธรรมด้านบวกทั้งสิ้น จุดหมายของการเดินทางเหล่านี้เป็น ‘การเดินทางภายใน’ คือเราไม่ต้องพาตัวออกไปที่แห่งหนตำบลใด เพียงแต่เรารู้สึกอยู่ภายใน เดินทางดำดิ่งลึกสู่ก้นบึ้งของจิตใจ ตามแต่ที่จะจินตนาการนึกคิดเอา

ภาพจำนวนมากมายผุดขึ้นมาในขณะที่เราหลับตา แม้ว่าเปลือกตาจะปิดสนิทเท่าใด ความรู้สึกเหล่านั้นยังคงวูบไหวแต่ก็ชัดแจ้ง กระจัดกระจายล่องลอยดั่งฝุ่นละอองบนทางลูกรัง ในตำบลซึ่งไกลโพ้นกันดานของวันที่ลมแรงกลางฤดูร้อนอันแห้งผาก หนทางที่อยู่ภายในนั้นก็กว้างใหญ่และลึกลับน่าค้นหาไม่แพ้หนทางภายนอกเช่นกัน

แม้ว่าจุดหมายปลายทางจะเป็นอะไรก็ตาม ถ้าทุกๆ จุดเริ่มต้นนั้นถูกแทนด้วย ‘ตัวเรา’ แล้ว ‘ตัวเรา’ ก็คือส่วนหนึ่งของการเดินทาง
หากไม่มีเราก็ไม่มีใครเป็นผู้เดินทาง ก็จะไม่มีผู้ที่เดินทางมาก่อน ไม่มีรอยเท้าของผู้เดินทาง ไม่มีผู้เดินตามรอยเท้า ไม่มีผู้สร้างรอยเท้าใหม่ๆ ไม่มีผู้นำ ไม่มีผู้ตาม ไม่มีผู้กล้า ไม่มีวีรบุรุษ ไม่มีนักสู้ และท้ายสุดก็จะไม่มี ‘การเดินทาง’

ชีวิตที่ปราศจากการเดินทางจึงไม่เรียกว่าชีวิต เป็นเพียงศพที่ไม่เน่าเปื่อยไม่ผุพังซึ่งไร้ค่าและรกโลกรกจักรวาล

แม้ต้นไม้หรือวัชพืชก็ยังส่งกิ่ง ก้าน ใบ ผล ดอกสะพรั่ง เดินทางจากพื้นดินทิ่มทะลุขึ้นสู่ผนังฟ้ากว้าง ซุกไซ้ชอนไชหยั่งรากลงใต้พื้นปฐพีทั้งทางลึกและแผ่ขยายวงกว้าง ผ่านฤดูกาล ผ่านเวลา อย่างมีคุณค่าและความหมาย มันมีชีวิตมันจึงถูกขนานนามไว้เป็นสิ่งมีชีวิตเช่นเดียวกับสัตว์เดรัจฉานและมนุษย์อย่างเรา

ถึงแม้จะเป็นสิ่งไม่มีชีวิต สิ่งของ เครื่องใช้ สสารวัตถุต่างๆ นานา พวกมันก็ยังเดินทางผ่านกาลเวลาอันไหลเรื่อยสม่ำเสมอไม่หยุดหย่อน กลายเป็นสิ่งของที่อัดแน่นด้วยความทรงจำอันเปราะบางและพร่าเลือน แม้หินอุกาบาตไร้ชีวิตไร้อารมณ์ ก็ยังเดินทางล่องลอยพุ่งชนดวงดาวก่อให้เกิดปรากฏการณ์มหัศจรรย์ ผันแปรให้ดาวที่ไร้ชีวิตและวิญญาณกลายเป็นที่พำนักอาศัยของสิ่งมีชีวิตอันหลากหลายในโลกใบเดียวกันได้ นี่คือการเดินทางของสิ่งไม่มีชีวิต อันทรงคุณค่าและความหมาย

‘สรรพสิ่ง’ ก็เป็นส่วนหนึ่งของการเดินทาง ด้วยเช่นกัน

สรรพสิ่งที่อยู่รอบตัวเรา สิ่งที่เราใช่ชีวิตร่วมกับมัน ทุกสิ่งเดินทางผ่านกาลเวลาไปพร้อมๆ กับร่างกายของเรา อายุขัยของเรา เรื่องราวประวัติชีวิต ตั้งแต่เราเกิด อาหารการกิน ชื่อเรียกที่เราได้มา การร่ำเรียนหนังสือ รู้จักเพื่อน หนีเรียน ไปเที่ยว กิจกรรมยามว่างที่เราทำ หนังที่เราดู เพลงที่เราฟัง หนังสือที่เราอ่าน งานที่เราทำ เงินเดือนที่เราได้ การกระทำคำพูดของเรา ทัศนคติความคิด ความเห็นของเรา ต่างเป็นพยานได้ว่าเราเป็นส่วนหนึ่งของการเดินทาง

ซึ่งมันก็คือการเดินทางไปบน ‘เส้นทางชีวิตของเรา’ นั่นเอง